Koski Mehmet Paşa Camii, Mostar, Bosna Hersek
Koski Mehmed Paşa Camii, Bosna Hersek'in Mostar şehrinde, Neretva Nehri'nin doğu kıyısında, Mostar'ın tarihî çarşısı Kujundžiluk'un hemen yanında ve Mostar Köprüsü'nün yaklaşık 150 metre kuzeyinde bulunmaktadır.
Köprüden bakıldığında caminin beyaz taş minaresi ve kubbesi, Neretva'nın üzerinde çok karakteristik bir siluet oluşturmaktadır.
UNESCO'nun Mostar'a ilişkin değerlendirmesinde de caminin en güzel görünümünün Mostar Köprüsü'nden olduğu özellikle belirtilmektedir.
Caminin Mihrab, Minber ve Vaaz Kürsüsü
Caminin inşası 1617-1618 civarında tamamlandı.
TDV İslâm Ansiklopedisi caminin inşa tarihini H.1026/M.1617 olarak verirken, bazı mimarlık kaynakları 1618-1619 tarihini kullanıyor.
Banisi Koski Mehmed Paşa'dır.
Kendisi Osmanlı devlet hizmetinde bulunmuş, aynı zamanda Lala Mehmed Paşa Sokolović'in kâtibi/kronikçisi olarak tanınmış bir Mostarlıydı.
Mehmed Paşa 1611'de vefat etti; külliyenin inşasını kardeşi Mahmud tamamladı.
Cami, klasik Osmanlı mimarisinin Bosna-Hersek'teki güzel örneklerinden biridir.
Ana ibadet mekânı kare planlı ve tek büyük kubbelidir.
Önünde üç küçük kubbeyle örtülü bir son cemaat mahalli bulunur.
Taştan yapılmış zarif minaresi eserin sağ tarafına bitişiktir.
UNESCO'nun tarifinde de de bu düzen, İstanbul klasik üslubuyla ilişkili hususiyetler arasında sayılıyor.
İç mekân ise dışarıdan bakıldığında beklenenden daha renkli ve süslüdür.
Hat sanatları, nebâtî (bitkisel) ve hendesî (geometrik) bezemeler ile kalem işi tazyînâtlar (süslemeler) dikkat çeker.
Caminin takriben 12,4 × 12,4 metrelik kare bir plana sahiptir.
Koski Mehmed Paşa'nın Vakfı, yalnızca bir cami yaptırmaktan ibaret değildi.
Caminin yanında medrese/külliye yapıları, şadırvan ve başka vakıf unsurları bulunuyordu.
Kaynaklarda ayrıca bir kervansaray yaptırdığı ve buradan elde edilen gelirin vakıf hizmetlerine ayrıldığı belirtilmektedir.
Hatta külliyenin bir dönem tekke/hankah fonksiyonu da taşıdığı anlaşılıyor.
Evliya Çelebi 1664'te Mostar'ı ziyaret ettiğinde buradan söz etmiş; külliyenin o tarihte bir hankah olarak kullanıldığına dair değerlendirmeler bulunuyor.
Bu yönüyle Koski Mehmed Paşa Camii'ni sadece "ibadet edilen bir bina" olarak görmek biraz eksik kalır.
Dinî, eğitimsel ve tasavvufî hayatın bir merkezi olarak tasarlanmıştı.
Caminin yakın tarihindeki en acı bölüm Bosna Savaşı'dır.
Cami, 1992-1995 savaşı esnasında ağır hasar gördü.
Savaş sonrasında restorasyon çalışmaları yapıldı ve eser yeniden ibadete açıldı.
Caminin restorasyonu 1996-2001 arasında gerçekleştirilmiştir.
Karagöz Bey Cami(1558); Mostar'ın Osmanlı şehirleşmesinin güçlü biçimde geliştiği 16. yüzyılı temsil ediyor.
Koski Mehmed Paşa Camii (1617/18) ise; Osmanlı Mostar'ının takriben 60 yıl sonraki, daha olgun 17. yüzyıl başındaki hâlini temsil ediyor.
İkisinin de tek kubbeli klasik Osmanlı mimarisini taşıması tesadüf değil.
Ancak Koski Mehmed Paşa Camii'nin Neretva'nın hemen kenarındaki konumu ve Mostar Köprüsü'ne bakan manzarası, onu görsel açıdan çok daha meşhur hâle getirmiştir.
Bugün Mostar Köprüsü'nden karşıya baktığınızda gördüğünüz o kubbe + ince minare + Neretva üçlüsü, aslında Osmanlı Mostar'ının en güçlü görsel sembollerinden biridir.
Küçük ama güzel bir ayrıntı
Caminin içinde, Avusturya-Macaristan İmparatoru Franz Joseph tarafından hediye edilen bir halının bulunduğu da kaydediliyor. Bu ayrıntı, caminin Osmanlı döneminden Avusturya-Macaristan dönemine ve modern zamana uzanan tarihinin küçük ama ilginç bir hatırası.
Karagöz Bey Camii tarih açısından, Koski Mehmed Paşa Camii ise konum ve manzara açısından daha caziptir.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder