22 Ağustos 2010 Pazar

Cemel Ali Dede (Turut) Camii, Meram, Konya

Cemel Ali Dede (Turut) Camii, Meram, Konya
Cemel Ali Dede Camii, Konya'nın Merkez Meram İlçesi Dere Caddesinde bulunmaktadır.
Meram son durak meram dereye dönen yol üzerindedir.
İbrahim Hakkı Konyalı Konya Tarihi kitabında; "Kasım Kalfadan Şeyh Vefa yoluyla Merama giderken yolun solundadır.  
Önünden şehir ırmağı akar" diye tarif eder.
 Cemel Ali Dede'nin Sandukası
Cemel Ali Dede Türbesinin içinde, sandukası çinilerle süslü olan yedi kabir bulunmaktadır.
Bunlardan ortadaki kabrin Cemel Ali Dede'ye, yanındakilerin de hanımına, kızına ve aşçısına âid olduğu söylenmektedir.
Türbenin yanında yer aldığı söylenen Sıbyan Mektebi günümüze kadar gelememiştir.
Mescidin Mihrab ve Minberi
Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî hazretleri, Cemel Ali Dede'nin mescid ve zâviyesinin bulunduğu Dede Bağı adı verilen yere giderdi. 
Buradaki sohbetlerde sevenlerine ledünnî âlemin sırlarından bahseder, onlara dünyâ ve âhirette Allahü teâlânın ve Resûlünün râzı olacağı işleri yapmalarını tavsiye ederdi. 
 Cemel Ali Dede (Turut) Camii'nin Tadilattan Evvelki Hali

Cemel Ali Dede (ö.659/1261) Kimdir?

Selçuklular devrinde Konya'da yetişen evliyâdandır. 
Doğum yeri ve târihi bilinmemektedir.
Hz. Mevlâna’nın muasırıdır. 
Aslen Maveraünnehirli’dir.
Hz.Mevlâna’nın lalasıdır.
İsmi Ali'dir. 
Hazreti Mevlâna’ya karşı derin bir hürmet ve muhabbeti vardır. 
Bundan dolayı Hz.Mevlâna’yı çocukluğunda sırtında taşır, deve taklidi yaparmış. 
Bunun için kendisi “Deve” anlamına gelen “Cemel” adı ile şöhret bulmuş.
Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî hazretlerinin babası Sultânü'l-Ulemâ ile birlikte Konya'ya gelen Cemel Ali Dede, Sultânü'l-Ulemânın sohbetinde bulunup tasavvuf yolunda ilerledi. 
Selçuklu devri Konya'sının tanınmış kişilerinden oldu.
İnsanlara İslâmiyetin emir ve yasaklarını anlatıp onların dünyâ ve âhirette kurtuluşa ermeleri için gayret etti. Pek çok kimse onun sohbet ve zikir meclislerinde bulunup yüksek derecelere ulaştı.
Adına yaptırılan dergâhta ve mescidde ilim ve mârifet incilerini dağıtmakla meşgûl iken
1261(H.659) senesinde Konya'da vefât etti.
Meram taraflarında Dede Bağı veya Cemel Ali Bağı diye anılan yere, caminin yanına defnedildi.
Mütevâzı bir üslupla yaptırılmış olan türbesi, sevenleri tarafından ziyâret edilmektedir.



Cemel Ali Dede (Turut) Türbesi
Türbesi, Fidanlık durağından Meram Yeni Yola paralel ve Dere Yolu üzerinde; Turut Mevkii’ndedir. 
Türbe altı taş, üstü tuğla ile yapılmıştır. 
Türbeye bitişik mescit vardır. 
Cenazeliğe arka sokaktaki kapıdan girilmektedir. 
Türbedeki yedi sandukadan birisi Cemel Ali Dede’ye, diğerlerinin ise zaviyede şeyhlik yapmış zatlara ait olduğu tahmin edilmektedir. 
Aynı yerde bulunan sıbyan mektebi, günümüze kadar gelememiştir. 
Şeyh Turut Selçuklu dönemi ileri gelen zatlarından birisi olup, zaviyenin şeyhliğinde bulunmuş ve bu sebeple bölge onun adıyla anılmıştır. 
Mescid ve mektep, Cemel Ali Dede tarafından inşa edilmiştir. 
İbrahim Hakkı Konyalı, Mevlâna’nın mektuplarında adı geçen Hoca Ali’nin, Cemel Ali olduğunu, tahmin ettiğini söyler. 
 Cemel Ali Dede (Turut) Türbesi'nin Tadilattan Sonraki Hali

Türbenin Tadilattan Evvelki Hali
Mevlâna’nın Meram’da sık sık geziye çıktığı bölgelerden birisi olan bu yöredeki mescid ve türbe, yakın bir zamanda aslına şekilde restore edilmiş, bahçesi de düzene sokulmuştur.
Şimdi önünde bir de tatlı su çeşmesi vardır. 
Şehir ırmağı da bahçesinin içerisinden geçer. 
Mescid ve türbenin doğusunda Yaka Yoluna ve Fidanlık durağına kadar uzanan geniş bir alan, Dede Bağı olarak anılmış, sonradan bu araziler özel mülkiyete intikal etmiştir. 
Son zamanlarda da Dede Bağı’nın ortasından, Yeni Meram Yolu ile Dere Yolu arasında bir sokak açılmıştır. 

Cemel Ali Dede Cami ve Türbesi Sultanü’l Ulema ile Konya’ya gelen Cemel Ali Dede, 659/1261 yıllarında vefat etmiştir. 

Cemel Ali Dede (Turut) Camii, Meram, Konya
Külliyenin batısında bir değirmen külliyenin vakıfarı arasındadır. 
Yine külliyenin batı bitişiğinde zaviyedarların oturduğu sonradan yapılan bir de küçük köşk vardır. 
Her ikisi de günümüze gelememiştir. 
Zaviyenin, 1886-1887 yıllarında zaviyedarı, Hasan Ziya Dede’dir. 
Osmanlı’nın son dönemlerine kadar mescid ve zaviyenin çevresinde, bakkal, kasap ve kahvehaneler vardır. 
Eskiden bölge daha mamur durumdadır. 
Turut ve çevresi tarihi konaklarla doludur. 
Bunlardan bir tanesi son zamanlarda belediye tarafından restore edilmiştir. 
Cemel Ali Dede (Turut) Camii'nin Tadilattan Evvelki Hali


KAYNAKLAR
1.1886-1887 yılı Konya Salnameleri
2.Konyalı, Konya Tarihi, a.g.e. s. 565-566
3.Önder, 1971, a.g.e. s.129-130
4.Özönder, a.g.e. s. 111; – ES. Muhtasar Konya Ansiklopedisi (Haz. Uz), s. 2/102
5.Uz, “Cemel Ali Dede” , Konya Ansiklopedisi, 2011,s.2/246
6.http://konyaninalimvehocalari.konyacami.com/cemel-ali-dede/



1 yorum: